Diagnosefase – zorgvuldige diagnostiek als basis voor passende zorg

Herkennen van deze fase
In deze fase staat het vaststellen van de oorzaak van cognitieve veranderingen centraal. De persoon en diens naasten ervaren vaak al langere tijd onzekerheid of ongerustheid. Een tijdige diagnose helpt om duidelijkheid te krijgen, passende zorg en ondersteuning op te starten en om belangrijke keuzes op tijd te bespreken.

Het diagnostisch traject vraagt zorgvuldigheid en maatwerk. Bespreek daarom met de persoon en zijn of haar naasten de voor- en nadelen van dementiediagnostiek, en neem samen een besluit over het opstarten van verder onderzoek.

Waarom een vroege diagnose belangrijk is
Een tijdige diagnose:

• geeft toegang tot passende informatie, behandeling, ondersteuning en zorg;
• vermindert onzekerheid over de oorzaak van symptomen;
• biedt ruimte om medische, juridische en financiële zaken te regelen zolang de persoon daartoe zelf in staat is;
• maakt het mogelijk om tijdig begeleiding in te zetten, zoals casemanagement dementie.

Mogelijkheden voor diagnostiek
Het diagnostisch traject bij dementie bestaat uit zowel ziekte- als zorgdiagnostiek:

• Ziektediagnostiek richt zich op het vaststellen van de aard en ernst van de dementie.
• Zorgdiagnostiek brengt de gevolgen in kaart voor het dagelijks functioneren en het welzijn van de persoon en diens naasten.

Afhankelijk van de situatie kan de diagnose gesteld worden door:

• de huisarts (eventueel samen met de praktijkondersteuner);
• de geheugenpoli of een gespecialiseerde afdeling in het ziekenhuis (neurologie, geriatrie);
• een specialist ouderengeneeskunde bij kwetsbare mensen of wanneer thuisdiagnostiek wenselijk is.

➡️ In de regio Haaglanden geldt de Transmurale werkafspraak diagnostiek rondom dementie, waarin regionale samenwerkingsafspraken en verantwoordelijkheden zijn vastgelegd.
(Link toevoegen naar document of regionale website.)

Als iemand diagnostiek weigert
Wanneer iemand met (mogelijke) dementie geen diagnostisch onderzoek wil, is het belangrijk om begrip te tonen en stap voor stap te werken aan vertrouwen.

• Leg rustig uit waarom diagnostiek kan helpen.
• Blijf in contact met de huisarts.
• Betrek naasten en andere professionals, met inachtneming van privacywetgeving.
• Overweeg een indirecte benadering via een praktijkondersteuner, ouderenadviseur of casemanager dementie.

Blijf ondertussen alert op het dagelijks functioneren en welzijn. Introduceer waar mogelijk praktische hulpmiddelen of aanpassingen die veiligheid en zelfstandigheid ondersteunen.

MCI (Mild Cognitive Impairment)
Een mogelijke uitkomst van diagnostisch onderzoek is MCI (lichte cognitieve stoornis). Denk hierbij aan lichte problemen met geheugen of taal, maar nog voldoende vaardigheden voor het dagelijks functioneren. Adviezen voor begeleiding van iemand met MCI zijn:

• Stimuleer het gebruik van hulpmiddelen zoals agenda’s of geheugensteuntjes.
• Informeer duidelijk over wat MCI inhoudt en de mogelijkheid van verandering in klachten.
• Plan controle na 6–12 maanden, omdat bij circa 50% binnen drie jaar dementie kan ontstaan.

Diagnose dementie
Dementie is een hersenziekte die het geheugen, denken en gedrag beïnvloedt. Er zijn ruim 50 vormen, waarvan de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie, frontotemporale dementie (FTD) en Lewy body dementie het meest voorkomen. Een vroege diagnose helpt om:

• snel passende begeleiding, zorg en eventueel medicatie in te zetten;
• de persoon en diens naasten emotioneel en praktisch te ondersteunen;
• tijdig keuzes te maken over zorg, wonen en wettelijke vertegenwoordiging.

Autorijden bij dementie of MCI
Bespreek met de persoon en naasten dat een diagnose gevolgen kan hebben voor de rijgeschiktheid.

• De persoon moet de diagnose melden bij het CBR via een Gezondheidsverklaring op www.cbr.nl.
• Alleen een specialist (geriater, neuroloog, psychiater) van het CBR mag de medische beoordeling uitvoeren.
• Het CBR bepaalt op basis van medische informatie en/of een rijtest of iemand mag blijven rijden. Zo niet, is iemand niet verzekerd als hij of zij toch blijft rijden.
• Waarschuw voor nepwebsites die onterecht kosten in rekening brengen.

Als iemand weigert de melding te doen, kunnen zorgprofessionals – onderbouwd met medische feiten – een melding bij het CBR doen.

Kernboodschap
Een vroegtijdige en zorgvuldig afgestemde diagnose helpt niet alleen de persoon met dementie, maar ook diens naasten en betrokken professionals. Het vormt de basis voor passende zorg, betere samenwerking en behoud van regie voor de cliënt.